Vargın Varer Yükselen Dövizi Yazdı: “Düşmez Kalkmaz Bir Allah!”

0
191
Vargın Varer Yükselen Dövizi Yazdı:

Bu babamın en sık kullandığı ifadelerden, döviz kurları hareketlendiğinde döviz seviyesi ile ilgili görüşümü soranlara ben de ayni ifadeyi kullanır oldum. 2000’li yıllar öncesi yalnızca devalüasyon dönemleri dert edilen döviz kurunu, 2000’li yıllarda Türkiye ekonomisinin dalgalı kur rejimini benimsemesi  ile daha sık dert eder olduk. Hanehalkları tüm planlarını istikrarlı Türk Lirası üzerine oturturken, TL’deki dalgalanma ile planlar bozulduğunda “ne olacak dövizin hali” derdini yaşıyorlar. İktisatçılar da hanehalkalrının derdine çare olması için ne olacağı konusunda başlıyorlar döktürmeye.

Döktürülenler arasında en çok hoşuma giden ,” döviz ile değil, gelirin olduğu para birimi ile borçlanılması” tavsiyesi. Adam zaten çok önceden borçlanmış,döviz kuru fırlamış, borç yükü gelirin olduğu TL değerine bağlı artmışken, “böylesi bir tavsiye biraz absurd kaçmıyormu?” demek geliyor yorumları okuduğumda. 

Gazetecilerin, konu gündem olduğu için döviz kuru üzerine görüş alma çabasını anlıyorum da, iktisatçıların görüşlerini kur düzeyi düşükken ve artma riski varken, bu riskleri sıralayarak görüş oluşturması daha şık olmaz mı?. Kur arttıktan sonra sonucu da nedeni de belli oluyorken, döviz kurunu yorumlamak için iktisatçı olmaya  pek gerek kalmıyor.

Geçen haftalarda döktürenler arasında doları kuru 2.30’u geçer diyenlerden, okuyucu korkutmak istemiyorum  diyerek kur rakamı vermeyenlere kadar kötü senaryo meraklılarını  okuduktan sonra, dolar kurunun  2TL ‘nin altına gerilemesi üzerine , kur düzeyi konusunda bu yazıyı kaleme almayı istedim.

Bu bağlamda bazı bilinenleri hatırlatmakta yarar var. Birincisi, TCMB dalgalı kur rejimi uyguluyor, bunun kabaca anlamı döviz kuru seviyesi günlük iktisadi ve siyasi hareketlere bağlı olarak heran değişebilir demek. İkincisi, Türkiye  tasarruf eğilimi düşük, bu nedenle ekonomide büyüme sağlamak için dış kaynağa bağımlı bir ekonomi. Dış kaynak aktıkca büyüyen, büyürken de cari açık veren Türkiye ekonomisi bu özelliği ile döviz kurunun heran değişeceği kırılganlığa sahip. Döviz ile tasarruf yaparken bu gerçekleri hatırlamakta yarar var.

Bir ekonomide, kısa ve uzun vadede döviz kuru seviyesini belirleyen faktörler vardır. Bu faktörlerin neler olduğunu  bu yazı kapsamında ele almayı istememekle birlikte, döviz kuru seviyesi üzerinde  kısa vadede en etkili faktör olan “beklentiler” için bir parantez açmak gerekiyor. Genelde kısa vadeli hareketler üzerinde belirleyici olan da beklentilerdir. Son dönemde döviz kurundaki dalgalanma, beklentilerin rolünü daha iyi anlatmaktadır. Bu dönemde ortaya çıkan iki konu ( ABD Merkez Bankası FED’in parasal genişleme konusundaki politika değişikliği ve Suriye’ye saldırı olasılığı) yatırımcıların beklentilerini olumsuz etkilemiş, bu olumsuz beklentiler ise kırılgan yapıdaki Türkiye ekonomisinde döviz kurlarının artmasına ve doların kurunun 2.15’lere yükselmesine yol açmıştır. Geçen hafta ise heriki konudaki olumlu gelişme  beklentileri olumlu etkileyerek dolar kurunun 1.95’lere gerilemesine neden olmuştur. 

Diğer bilinmesi gereken ise birtakım ekonomik veya siyasi gelişmelerin neden olumlu yada olumsuz beklenti yaratıyor olması konusudur. Bu durum ise o ekonominin makro ekonomik yapısı ile alakalıdır. Yukarıda değinildiği gibi Türkiye ekonomisi  yüksek sayılabilecek cari açık düzeyi nedeniyle kırılgan bir makro ekonomik yapıdadır. Bunun yanında, döviz kuru seviyesinin aşırı veya düşük değerli olması da beklentilerin kur hareketi şiddeti üzerinde etkisi vardır. Örneğin TL’nin aşırı değerli olduğu dönemlerde beklentinin  kur üzerindeki şiddeti yüksek olurken, düşük değerli olduğunda ise daha düşük gerçekleşmektedir. TL’nin aşırı mı az mı değerli olduğunun bir göstergesi TCMB’nın aylık yayınladığı Reel Efektif Döviz Kuru endeksidir. Bu endeks değeri 100 olduğunda kurun denge, 100’ün üzerinde ise aşırı değerli, altında olduğunda ise düşük değerli olduğu anlaşılır.(Not. TCMB’nin Ağustos ayı verilerine göre RED endeks değeri  110idi)

Son olarak, birisi size kur hedefi verirse fazla itibar etmeyin, her yeni bilgi yeni bir kur hareketine yol açabilir.Yani,Türkiye ekonomisinin bu yapısıyla olumsuz bir haber ile dolar kuru 2.30’u geçebileceği gibi olumlu bir haberle de kısa vade için 1.95 altına gerileyebilir. Bilinmeyen ise bu haberin ne zaman ve nasıl geleceğidir.

Döviz kuru ile işiniz varsa da yukarıda yazılanlara arada  bir göz atın. Başınızın herzaman rahat olmasını isityorsanız, iktisatçıların tavisye ettiği gibi  gelir elde ettiğiniz parabirimi ile yükümlülük altına girin, ne de olsa düşmez kalkmaz bir Allah!…