18 Ocak 2017

GAZETE360 YAZARLARI / Vargın VARER

Vargın VARER

2008 Küresel Krizi İle Bozulan Ezberler



KKTC ekonomisi 2000’li yıllarda iki ekonomik krize maruz kaldı, birincisi 2000 yılında finansal sektörde yaşanan ve Türkiye’deki döviz kuru krizi(devalüasyon) ile birleşen 2001 yılı krizi. Bu kriz ile KKTC ekonomisi reel bazda %5.4 küçülmüştü. İkincisi ise inşaat sektörü patlaması sonrası yaşanan yerel durgunlukla birleşen küresel kriz sonucu 2009 yılı krizi.Bu krizle ise ekonomi %5.7 daralmıştı.

KKTC ekonomisi dıştan gelen olumsuzluklara karşı kırılgan yapısı bu krizlerin en önemli nedeni olmakla birlikte, ekonominin kırılganlığı kaçınılması imkansız bir olgu değildir. Kırılganlığı, ekonomiyi olumsuz etkileyecek dış gelişmelerden korumak suretiyle güçlü bir ekonomik yapı oluşturmak, bu zaafiyete karşı  önemli bir koruma mekanizması sağlamaktadır.

Bu yazıda konumuz, bu mekanizmanın unsurları değil, daha çok kırılgan yapıdaki arızaların yol açacağı sonuçların başka bir boyutu üzerinde durmaktır. KKTC ekonomisi seksenli yıllardan beri her onyılda (doksanlarda iki kez)yaşadığı krizlerin sonrasında hızlı büyüme patikasına girebilmiştir. Bunun en önemli nedeni, ülkede uygulanmakta olan eşel-mobil sistemi ile krizin ortaya çıkardığı kayıpların maaş/ücret mekanizması ile telafi edilmesi, geniş orta direğe sahip (kamu çalışanı/emekli) ekonomide tüketim etkisi ile ekonominin büyüme patikasına girmesini sağlayabilmiştir. Ekonominin yaşadığı bu tecrübe, “bize birşey olmaz” refleksinin (özellikle politika yapıcıları tahtında) gelişmesine yol açtığını düşünüyorum. Oysa, 2008 krizi sonrasında özellikle AB içerisinde yaşananlar, bu refleksten kurtulmaz isek, birşeylerin kurutulacağını bize göstermiş olması gerekiyor.

Küresel kriz öncesi  mitlerden en önemlisi, “kamu nitelikleri kurum veya yapıya birşey olmaz, yoksa devlet de batar “ iken, 2008 sonrası bu mitin nasıl uçup gittiğine şahit oluyoruz. Krizde olan AB ülkelerinde  kamu maliyesine yük olan ve batık kurumlar  “Troyka” etkisi ile birer birer kapatılıyor. Bu iş Yunanistan’da devlet televizyon kurumuna kadar yansımış durumda. Kamu nitelikli bankalar, ya kapatılıyor yada başka bir kamu bankası ile birleştiriliyor. Bizim KTHY ile yaşadağımız, havayolu şirketi iflası Belçika ve İspanya’dan sonra Güney Kıbrıs’ da uğramak üzere, oysa on yıl önce kim milli bir havayolunun kapanacağını söyleyebiliridi?.

Tüm bunların yanında ezber bozan en önemli gelişme, geçen sene finansal sektördeki arıza nedeniyle krize giren Güney Kıbrıs ekonomisinde ,tüm tepkilere rağmen sigorta kapsamı dışında kalan mevduatların önemli oranda traşlanması, yani bankacılık sektörünün zararına ortak olması ile mali yapısı bozulmuş olan bir ekonomide mitlerin gerçek olmadığının,aksine herşeyin olabileceğinin anlaşılması olmuştur. Anlayış ve yaklaşımlardaki ezberi bozan bu gelişmelerin, KKTC’de de iyi anlaşılmış olması gelecek açısından oldukça önemlidir.

2000 krizinde bankalardaki tüm mevduatları traşlama yapmadan ödenmesi,o dönem finansal sektöre güveni sağlamlaştırmış, krizin ekonomiye olumsuz etkisini sınırlandırmış olabilir; ancak sektörde başka bir kriz yaşanması halinde benzerinin olmayacağını bilmemiz gerekiyor. BRT varoluşumuzu simgeleyen bir kurum söylemleriyle, zarar üreten ve sürekli kaynak ihtiyacı gösteren kuruma hiçbir zaman kilit vurulamaz düşüncesinden sıyrılmamiz gerekiyor. KIBTEK stratejik kurumdur söylemi ile KIBTEK’in mali yapısını düzeltmeden varlığını sağlayamaya biliriz. Sosyal fonların kayıplarını durdurmak suretiyle,akılcı yönetemezsek, sosyal fonların yokoluşlarını önleyemeyiz.

Son dönemim moda söylemi ile cari giderlerinin yalnızca %60’ını karşılayabilen mali yapıya sahip KKTC hazinesinin bu haliyle , ezber bozan gelişmeleri gözetmek suretiyle sağlam makro ekonomik bir yapı, güçlü kurum ve düzenlemeler ve bu çerçevede yapılacak icraatlar yeni dönem yol haritası olmak zorundadır.

Aksi, düşünmek istemediğim kötü sonuçları biz yaşatacak bir potansiyele sahip malesef.


Bu makale 1376 kez okundu.


MAKALEYE YORUM YAZ
YAZARIN ÇOK OKUNULAN MAKALELERİ


DÖVİZ
DOLAR ALIŞ: 2,97 TL SATIŞ: 3,02 TL
STERLIN ALIŞ: 3,91 TL SATIŞ: 3,97 TL
EURO ALIŞ: 3,31 TL SATIŞ: 3,37 TL
KUR HESAPLAYICISI
=
© 2013 GAZETE360.COM - Tüm içerik GAZETE360.com'a aittir. İzinsiz alıntı yapılamaz.

Baba Bilgisayar